Paolo Rizzatto i geneza projektu
Paolo Rizzatto to włoski projektant urodzony w 1941 roku w Mediolanie. Wykształcony jako architekt na Politechnico di Milano, od wczesnych lat siedemdziesiątych współpracował z producentami oświetlenia, tworząc projekty dla Luceplan (współzałożycielem której był w 1978 roku), Foscarini i Artemide. Jego projekty wielokrotnie nagradzano Złotym Kompasem (Compasso d’Oro).
Rizzatto zaprojektował Pirce dla Artemide w 2003 roku z założenia jako antytezę żyrandola. Żyrandol jako typ oprawy oświetleniowej definiowany jest przez pionową oś symetrii, zwisające elementy dekoracyjne i bezpośrednie oświetlenie przestrzeni pod oprawą. Pirce rezygnuje ze wszystkich tych cech.
Punktem wyjścia projektu była obserwacja, że większość żyrandoli generuje niekomfortowe olśnienie dla osób siedzących przy stole. Rizzatto zaproponował oprawę, która kieruje strumień świetlny ku górze, oświetlając sufit i powodując, że pomieszczenie rozjaśnia się od odbitego, rozproszonego światła. Takie rozwiązanie eliminuje bezpośredni kontakt wzroku z żarnikiem lub diodą LED.
Forma i konstrukcja
Pirce ma postać pojedynczego spiralnego ramienia odlanego z aluminium. Ramię wychodzi z centralnego punktu mocowania do sufitu i zatacza łuk o promieniu ok. 60–90 cm (zależnie od wersji), opadając stopniowo ku dołowi i kończąc się skierowanym ku górze reflektorem. Cały kształt opisuje fragment spirali Archimedesa.
Ramię pełni trzy funkcje jednocześnie: strukturalną (przenosi ciężar oprawy i siły odśrodkowe wynikające z geometrii), instalacyjną (wewnątrz prowadzone są przewody elektryczne i w wersji gazowej rura zasilająca) oraz estetyczną. Brak zewnętrznych kabli i mocowań był świadomym założeniem projektowym.
Reflektor na końcu ramienia zawiera źródło światła skierowane ku górze. W oryginalnej wersji z 2003 roku było to źródło halogenowe QT12 o mocy 150 W, zasilane napięciem 12 V przez transformator umieszczony w podstawie mocowania sufitowego. Wersja LED, wprowadzona w 2012 roku, zastosowała moduł LED o strumieniu odpowiadającym ok. 2000 lm przy poborze mocy 27 W.
Aluminiowe ramię odlewane jest metodą odlewu grawitacyjnego w formach piaskowych, co pozwala na uzyskanie organicznego, lekko nieregularnego wykończenia powierzchni. Po odlaniu ramię poddawane jest obróbce mechanicznej, a następnie lakierowane proszkowo lub polerowane do połysku. Dostępne wykończenia to biały mat, szary mat, brąz szczotkowany i złoto polerowane.
Warianty i wersje
Pirce produkowana jest w trzech rozmiarach: Mini (średnica ok. 60 cm), Standard (ok. 90 cm) i Grande (ok. 120 cm). Rozmiar odnosi się do długości i promienia skrętu ramienia, co przekłada się zarówno na zasięg oświetlenia, jak i na wizualną obecność oprawy w przestrzeni.
W 2009 roku Artemide wprowadziła wersję Pirce Terra – naziemną (podłogową) interpretację tego samego motywu spiralnego ramienia. Zamiast sufitowego mocowania, ramię wyrasta z ciężkiej metalowej podstawy stojącej na podłodze. Proporcje i geometria ramienia pozostały zbliżone do wersji sufitowej.
Pirce Tavolo, wersja na stolik, pojawiła się w 2011 roku. Jest najmniejszym wariantem z rodziny i jedynym przystosowanym do standardowego gwintu E27, co upraszcza serwis i wymianę źródła światła.
Wszystkie wersje Pirce kompatybilne z systemami ściemniania produkowane są z wbudowanym sterownikiem DALI lub z wejściem 1–10 V. Wersja bezprzewodowa z modułem Casambi dostępna jest od 2020 roku jako opcja przy zamówieniu.
Recepcja i zastosowania
Pirce otrzymała nagrodę Red Dot Design Award w 2004 roku w kategorii lamp sufitowych. W tym samym roku wyróżniono ją w konkursie iF Product Design Award w Hanowerze.
Lampa stosowana jest przede wszystkim nad stołami jadalnymi w mieszkaniach i restauracjach, gdzie zalety oświetlenia pośredniego są szczególnie doceniane przez projektantów wnętrz. Spiralne ramię stanowi wyraźny element wizualny wnętrza nawet przy zgaszonym świetle, co czyni oprawę jednocześnie obiektem dekoracyjnym.
Artemide umieszcza Pirce w grupie produktów o statusie ikonicznym (iconic products), obok takich projektów jak Tolomeo (Michele De Lucchi, 1987) czy Melampo (Adrien Gardère, 2002). Status ten wiąże się z utrzymywaniem produktu w stałej ofercie bez planowanego wycofania z produkcji.
Projekt Pirce wpłynął na szereg kolejnych lamp sufitowych innych producentów, które przyjęły motyw asymetrycznego, spiralnie wygiętego ramienia jako alternatywę dla symetrycznych opraw. Rizzatto zaprojektował dla Artemide kilka późniejszych wariacji na ten temat, w tym Pirce Halo z pierścieniowym źródłem światła LED zainstalowanym wzdłuż całej długości ramienia.
